2-16-نظر یه هلال طلایی :29
2-17- سرهنگ مک گرگور29
2-18- لرد کرزن29
فصل سوم: محیط شناسی شرقی شهرهای همجوار
3-1-مقدمه32
3-2-موقعیت مرزهای شرقی ایران32
3-2-1-منطقه مرزی زابل33
3-2-1-1- موقعیت جغرافیایی33

3-2-1-2- فضا و شکل33
3-2-1-3- وسعت34
3-2-2-ویژگیهای طبیعی35
3-2-2-1- منابع تامین آب و حوزه آبریز و شبکه رودخانه ها35
3-2-2-2- اقلیم35
3-2-3- ویژگیهای انسانی35
3-2-4-ویژگیهای اقتصادی36
3-2-4-1-اقتصاد کشاورزی و منابع طبیعی و دامپروری37
3-2-4-2-امور زیر بنایی38
3-2-5- ویژگیهای سیاسی40
3-2-6- ویزگیهای فرهنگی و اجتماعی42
3-2-7- ویژگیهای نظامی و امنیتی44
3-3- شهرستان مرزی خواف45
3-3-1-موقعیت جغرافیایی شهرستان خواف46
3-3-2-تقسیمات سیاسی اداری51
3-3-3-سابقه ی تاریخی51
3-3-4-ویژگیهای طبیعی51
3-3-5-موقعیت اقلیمی :53
3-3-6-ویژگیهای انسانی54
3-3-7-ویژگیهای اقتصادی55
3-3-7-1-کشاورزی :55
3-3-7-2-باغداری :56
3-3-7-3-دامداری :56
3-3-7-4-صنعت:57
3-3-8-گسلهای مهم و اساسی منطقه :58
3-3-9-هواشناسی و شرایط اقلیم (کلیماتولوژی)59
3-4-شهرستان مرزی تایباد59
3-4-1-موقعیت جغرافیایی59
3-4-2- فضا و شکل60
3-4-3-وسعت61
3-4-4-ویژگیهای طبیعی تایباد62
3-4-4-1-اقلیم و آب و هوا63
3-4-5-ویژگیهای انسانی تایباد63
3-4-5-1-ساختار سنی وجنسی جمعیت65
3-4-6-ویزگیهای اقتصادی تایباد67
3-4-6-1-پتانسیل های اقتصادی شهرستان68
3-4-7-ویژگیهای سیاسی تایباد69
3-4-8-ویزگیهای اجتماعی-فرهنگی تایباد69
3-5-توپوگرافی مناطق مرزی شرق:72
3-6- مرزهای ایران و پاکستان72
3-6-1- نقاط حساس و آسیب پذیر مرزهای ایران و پاکستان73
3-6-3- منطقه مرزی تایباد:74
3-6-4- منطقه مرزی کزیک :75
3-6-5-زابل :76
3-6-6- میرجاوه:77
3-6-6-1-بازارچه مرزی میرجاوه :78
3-6-7- روستای ملیک79
3-6-7-1-بازارچه مرزی ملیک :80
3-6-8-سراوان :81
3-6-8-بازارچه مرزی کوهک :82
3-7-پایانه های مرزی ایران83
فصل چهارم: یافته های تحقیق- امنیت مرزهای شرقی
4-1-مقدمه85
4-2- تهدیدات مرزها :85
4-2-?-تهدید سیاسی مثل اعمال فشارهای سیاسی،بایکوت و احضار نماینده86
4-2-?-تهدید اقتصادی مثل تحریم اقتصادی یا قاچاق کالا86
4-2-?-تهدید نظامی مثل تشکیل پیمان های نظامی،قاچاق سلاح، آموزش و تحریک عناصر مسلح86
4-2-?-تهدید فرهنگی مثل ورود اقلام ضد فرهنگی86
4-2-6-حضور اتباع بیگانه افاغنه و پاکستانی،هندی و بنگلادشی87
4-2-7-ترانزیت موادمخدر87
4-2-8-حضور نیروهای فرامنطقه ای:87
4-2-9-وفور سلاح غیرمجاز و مهمات:87
4-2-10-گسترش تکدی گری:87
4-2-11-تامین اشرار و گروههای مخالف ایرانی:87
4-3-ژئوپلیتیک مرزهای ایران و پاکستان87
4-4-ژئوپلیتیک مرزهای ایران با افغانستان:88
4-4-1-نقاط حساس وآسیب پذیر مرز ایران و افغانستان89
4-5-خصوصیات وویژگیهای مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران89
4-6- تهدیدات ژئوپلیتیکی مرزهای شرقی جمهوری اسلامی ایران90
4-7-مهاجرت های غیرقانونی در شهرهای مرزی92
4-8-گروگانگیری پرسنل مرزبانی92
4-9-تأثیر پیوندهای قومی – مذهبی مثلث طلایی بر استان‌های مجاور شرقی جمهوری اسلامی ایران93
4-9-1-استان‌های مجاور مرزهای شرقی جمهوری اسلامی ایران93
4-9-2- ایده دولت ورشکسته93
4-9-3-مثلث طلایی93
4-9-4-تهدید علیه امنیت داخلی و حاکمیت ملی94
4-9-5-اقدامات عریان جدایی‌طلبانه قومی در استان‌های مجاور شرقی95
4-9-6- عامل تروریسم95
4-9-7- نقش تروریسم در اجرای طرح بلوچستان بزرگ آمریکا95
4-10- تهدیدات ناشی از بی‏‏ثباتی افغانستان96
4-10-1- ترانزیت مواد مخدر96
4-10-2-تقابل منافع اقتصادی با رقبا97
4-10-3-تقابل منافع سیاسی با رقبا97
4-10-4-پایگاه‏‏های آمریکا در منطقه98
4-10-5-تجزیه افغانستان98
4-10-6- طالبانیسم98
4-10-7-ایران‏‏ستیزی99
4-11-نتیجه گیری99
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادها
5-ارزیابی فرضیه ها102
5-1-فرضیه اول.102
5-2-فرضیه دوم.104
5-3-فرضیه سوم:105
5-4-فرضیه چهارم106
5-5-نتیجه گیری107
5-6- پیشنهادها109
فهرست منابع و ماخذ112
پیوست ها117
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول3-1 تقسیمات شهری زابل33
جدول3-2-درصد ویژگیهای جمعیتی زابل35
جدول 3-3- جمعیت شهری و روستایی زابل36
جدول 3-4- میزان شاغلین زابل36
جدول3-5-سطح اراضی زیرکشت37
جدول 3-6 تعداد صنایع موجود شهر مرزی زابل38
جدول3-7-درصد عمران شهری38
جدول 3-8- درصد عمران روستایی39
جدول 3-9-راه و ترابری زابل40

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول3-10-میزان سواد شهرستان زابل42
جدول 3-11-آموزش و پرورش زابل42
جدول3-12-آموزش عالی زابل43
جدول 3-13-بهداشت و درمان زابل44
جدول 3-14-طول و عرض جغرافیایی بخشها در سال 138746
جدول3-15- تعداد بخش ، شهر و دهستان براساس تقسیمات کشوری47
جدول3-16- مشخصات عمومی بخشها براساس تقسیمات کشوری در سال 138747
جدول3-17- تقسیمات کشوری در محدوده شهرستان : 138749
جدول 3-18- فاصله مرکز بخشهای شهرستان با مرکز شهرستان و مرکز استان : 1387 (کیلومتر)50
جدول 3-19-مساحت شهرستان برحسب وضعیت اراضی : 138750
جدول3-20- مشخصات ایستگاههای هواشناسی : 138753
جدول3-21 –تحولات جمعیت شهر تایباد65
جدول3-23 – بخش های مختلف اقتصادی تایباد68
جدول 3-22 : تحولات شاخص نسبت جنسی66
جدول 3-24- رودهای مرزی مشترک ایران با همسایگان73
فهرست نقشه ها
عنوانصفحه
نقشه 3-1- فضا و شکل کلی شهرستان مرزی زابل34
نقشه 3-2- تقسیمات سیاسی شهرستان زابل41
نقشه 3-3- نقشه جغرافیایی شهرستان مرزی خواف45
نقشه 3-4-موقعیت شهرستان خواف48
نقشه 3-5- موقعیت جغرافیایی شهرستان تایباد60
نقشه3-6 – فضا و شکل شهرستان تایباد61
نقشه 3-7-موقعیت شهر تایباد در شهرستان، استان و کشور62
نقشه3-8- منطقه مرزی تایباد، منبع فرماندهی پلیس مرزی ناجا75
نقشه3-9- منطقه مرزی کزیک، منبع فرماندهی پلیس مرزی ناجا75
نقشه 3-10- منطقه سیستان- شهرستان زابل. منابع: http://aftab.ir76
نقشه3-11- تقسیمات کشوری شهرستان زاهدان به تفکیک بخش و دهستان79
نقشه3-12- منطقه مرزی ملیک، منبع فرماندهی پلیس مرزی ناجا80
نقشه 3-13- منطقه مرزی سراوان، منبع فرماندهی پلیس مرزی ناجا81
نقشه 4-1- مرزهای شرقی ایران92
چکیده :
سیاست خارجی ایران در سه قرن اخیر بر روی مرزهای غربی کشور بود ، اما عملاً این کشور از سوی مرزهای شرقی خود دچار صدمات مهمی شده است، به ویژه پس از تقسیم شبه قاره به سه کشور مستقل در سال 1947 و وقوع اختلافات مرزی میان هند و پاکستان از یک سو و پاکستان و افغانستان از سوی دیگر و نیز وقوع کودتای کمونیستی در افغانستان در سال 1979، ایران همواره با معضلات امنیتی در مرزهای شرقی خود مواجه بوده است. اثرات منفی ناشی از بروز تنش‌ها و بی‌ثباتی‌ها در میان کشورهای شرقی، همواره بر ایران مترتب شده است و نگرانی‌های امنیتی در شرق را به یکی از معضلات اصلی ایران مبدل ساخته است. چراکه مرزهای شرقی ایران که بسیار طولانی هستند با موضوعاتی از قیبیل مواد مخدر، ژئوپلیتیک آب، محل گذر خط لوله صلح گاز، مسائل قومی و مذهبی و حضور کشورهای بیگانه دست به گریبانند. ایران از سمت شرق با دو کشور افغانستان و پاکستان هم‌مرز است؛ کشورهایی که به دلیل دوره‌های طولانی تنش و بی‌ثباتی، نقش زیادی در ایجاد ناامنی در مناطق همجوار خود از جمله ایران دارند. از این‌رو نوشتار حاضر کوشیده تا ریشه‌های ناامنی در مرزهای شرقی ایران را مورد نقد و بررسی قرار دهدچرا که امنیت مرزهای شرقی تاثیر به سزایی در ژئوپلیتیک ج.ا.ا .داشته است. امنیت مرزها پشتوانه ای محکم برای امنیت با ابعاد متنوعش در داخل کشور است و هر گونه ناامنی در مرز قادر است در سیاست های اقتصادی و فرهنگی و سیاسی و اجتماعی و نظامی داخل کشور اخلال ایجاد کند.
کلید واژه: امنیت داخلی – ژئوپلیتیک-مرزهای شرقی – افغانستان-پاکستان
مقدمه
جمهوری اسلامی ایران با 1648195کیلومتر مربع وسعت ،حدود کره زمین وخشکی های زمین و در دسته بندی پاندز 1 ایران جزء کشورهای خیلی بزرگ محسوب می شود . وسعت زیاد احتمال تبدیل شدن به قدرت فرامنطقه ای و جهانی را بالا می برد به علاوه در امور دفاعی نقش دارد و معمولا هر مقدار کشور وسیع تر باشد منابع معدنی و طبیعی بیشتری دارد و کشور ایران از لحاظ موقعیت استراتژیک با دارا بودن معادن غنی نفت و گاز و قرار گرفتن در سراسر شمال تنگه خلیج فارس و قرار داشتن بین کشورهای شمالی و منطقه خلیج فارس و بین قاره های آسیا و اروپا و اینکه امن ترین و کوتاهترین مسیر برای ارتباط دادن بین مناطق است از موقعیت استراتژیکی بسیار بالایی برخوردار می باشد و مرزهای کشور بالطبع از اهمیت ویژه ای برخوردار است چرا که کشور ایران با 15 کشور مستقل مرز مشترک خشکی و آبی دارد طول مرزهای ایران بالغ بر8731 کیلومتر مربع است که حدود 6031 کیلومتر از خط مرزی را رودخانه ها، مرداب ها و با تلاق، جنگل ها، استپ ها، کویرها، کوهپایه ها و کوهستان ها که در شمار مرزهای خشکی محسوب می شوند، تشکیل می دهند و طول مرزهای دریایی ایران در سه ساحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای مازندران نیز 2700 کیلومتر است .مرزهای شرقی ایران که بسیار طولانی هستند با موضوعاتی از قیبیل مواد مخدر، ژئوپلیتیک آب، مسائل قومی و مذهبی و حضور کشورهای بیگانه دست به گریبانند. ایران از سمت شرق با دو کشور افغانستان و پاکستان هم‌مرز است؛ کشورهایی که به دلیل دوره‌های طولانی تنش و بی‌ثباتی، نقش زیادی در ایجاد ناامنی در مناطق همجوار خود از جمله ایران داشته و دارند.
با توجه به وضعیت ژئوپلیتیکی و استراتژیکی شرق کشور و با توجه به امکانات بالقوه (طبیعی و نیروی انسانی ) موجود ، چهار کانون درجه یک که درحال حاضر نیز فعالترین کانون های شرق کشور هستند می بایست مورد توجه بیش از بیش و همه جانبه قرار گیرند . توسعه این کانونها با اهداف امنیت و دفاع ملی و منافع فراملی و توسعه منطقه ای باید بیش از پیش گسترش یابد این کانونها که کانون های درجه یک شرق نامیده می شود واز جنوب به شمال عبارتنداز ( چابهار ، زاهدان ، بیرجند، مشهد) . بیشتر مورد توجه قرار گیرد تا امنیت مرزهای شرقی تامین گردد.چرا که موقعیت استراتژیکی و منابع غنی از مهمترین عناصر جغرافیایی سیاسی ایران هستند و این امر تاکنون بازتاب خود را بر استراتژی های منطقه ای و جهانی قدرت های بزرگ به جا نهاده است.
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1-طرح مسئله:
مرزسیاسی به پدیده ای فضایی اطلاق می شود که منعکس کننده ی قلمرو حاکمیت یک دولت بوده و مطابق با قواعد خاص در مقابل حرکت انسان ، انتقال کالایا نشر افکار مانع ایجاد کند یا دست کم آن را محدود سازد(میرحیدر، 1375 ،114)البته از آنجا که کنترل موثر مرزها نیاز به هزینه هنگفت و سنگین ، سیستم های کنترل منطبق بر نوع مرز، نیروهای سازمان یافته ویژه مرزی، تفاهم و همکاری موثر دولت های همسایه و حمایت سازمان های رسمی بین المللی دارد، در بین کشورهای جهان تنها دولت های معدودی مانند اتحادجماهیر شوروی سابق، اسرائیل، یوگسلاوی عهد تیتو، کوبا و چنددولت اروپایی و آمریکای شمالی، قادر به ایجاد سیستم مدیریت موثر بر اداره مرزهایشان شده اند و بسیاری از کشورهای دیگر از جمله ایران از عهده تهیه و تنظیمی مکانیزمی مناسب و کارآمد بر اداره مرزهای کشور برنیامدند (کریمی پور، 221،1379). ایران در محیط پیرامونی خود با چالش‌های امنیتی متعددی روبرو است که به صورت دایمی و به واسطه تحولات و روندهای منطقه‌ای باز تولید می‌شود. جمهوری اسلامی ایران از منظر منطقه‌ای در حوزه‌ای واقع شده است که هیچ گونه ترتیبات امنیتی پایدار و توافق شده در آن وجود ندارد. به رغم پیشرفت نظام‌های امنیت منطقه‌ای در سراسر جهان به ویژه بعد از پایان جنگ سرد و در چارچوب تحولات جهانی شدن، هنوز منطقه پیرامونی ایران فاقد ترتیبات امنیتی نهادینه شده‌ است. تروریسم، افراط‌گرایی، تنش‌های قومی – مذهبی، جرایم سازمان یافته، دولت‌های ضعیف و مداخلات قدرت‌های فرامنطقه‌ای از جمله چالش‌ها و موانع امنیتی عمده‌ای است که ایران در پیرامون خود با آنها روبروست. (عسگری، 1380، 295). پس از سرنگونی طالبان توسط نیروهای آمریکایی، این نیروها در مناطق مختلفی از افغانستان حضور پیدا کردند و دست به احداث پایگاه‌های متعددی از سوی آمریکا و ناتو زدند که این امر، برای ایران تهدید محسوب می‌شود و ایران را در تیررس دشمنان منافع ملی این کشور قرار می‌دهد. با این توصیفات کشورهای همسایه شرقی ایران، افغانستان و پاکستان به دلیل داشتن مشکلات امنیتی تهدیداتی را متوجه منافع ملی ایران ساخته و هزینه‌های جمهوری اسلامی را در خصوص کنترل مرزها افزایش داده‌اند. علاوه بر بی‌ثباتی سیاسی در افغانستان که از سال‌ها پیش معضل آوارگان افغانی، قاچاق مواد مخدر و دیگر مشکلات اجتماعی را برای ایران به وجود آورد است، در پاکستان نیز فعالیت‌های جریان افراطی طالبان افزایش یافته و به تقابل و درگیری با ارتش آن کشور انجامیده است. در نتیجه با گسترش نفوذ و فعالیت جریان‌های افراطی مانند طالبان و القاعده در منطقه از یک سو و حضور نظامی امریکا به بهانه مقابله با تروریسم در کنار مرزهای شرقی ایران از سوی دیگر، کشور در معرض تهدیدات امنیتی فزاینده‌ای قرار گرفته است. به طوری که موقعیت استراتژیک و ژئوپلیتیکی ایران و ساختار طبیعی فضای ایران برکنش متقابل افراد و گروه‌های اجتماعی تاثیرات متفاوتی گذاشته است. پرداختن به تهدیدات از مرزهای شرقی مسئله مهمی در ژئوپلیتیک کشور است.بخصوص در شرایط فعلی با تحولاتی که در کشورهای واقع در شرق کشور ما و آسیای میانه حادث شده است و کل تحولاتی که در آسیا اتفاق خواهد افتاد، با نفوذ وهابیت مهاجم به کشورهای شرق و پان ترکیسم لائیک به آسیای مرکزی، شرق و شمال شرق کشور از حساسیتهای امنیتی ویژه ای برخوردار شده است . امنیت ملی و فراملی ما ایجاب می کند به شرق کشور و توسعه عمومی و امنیت آن بیشتر توجه نماییم
1-2-اهمیت و ضرورت تحقیق :
مرزهای گسترده زمینی ایران با افغانستان و پاکستان به انضمام مرز آبی‌ای که با کشور پاکستان داریم، گستره وسیعی را تشکیل می‌دهد که کنترل و تأمین امنیت آن، کار مهم و مشکلی است.در عرف بین‌الملل، دو کشور هم‌مرز در تأمین مرز مشترکشان با یکدیگر همکاری داشته و پایگاه‌های مرزی قو‌ی‌ای را سازمان‌دهی می‌کنند اما متأسفانه این عرف در مرز میان ایران با دو کشور افغانستان و پاکستان، شکسته شده است. کما اینکه این دو کشور هیچ پایگاه امنیتی مرزی قوی‌ای ندارند و به دلیل عدم‌توانمندی آنها در کنترل مرزهایشان، مأموران امنیتی و مرزی ما نه تنها مشغول تأمین امنیت مرزهای خودمان هستند بلکه ناگزیر از کنترل مرزهای پاکستان و افغانستان نیز می‌باشند(روزنامه سرمایه تاریخ 30/4/1389). همچنین سیاسی شدن هویت‌های قومی – مذهبی که از یک سو به جهانی شدن تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات و از سوی دیگر به آزاد شدن گسل‌های لرزان قومی پس از فروپاشی اتحاد شوروی به ابزار فشاری برای برخی قدرت‌ها به ویژه ایالات متحده آمریکا مبدل شده است. ایده‌های قومی دارای ماهیت متباینی هستند. سیاسی شدن هویت ‌ها می‌تواند تهدیدی جدی علیه تمامیت ارضی و حاکمیت سرزمینی کشورهای چند قومی باشد. استان‌های مجاور مرزهای شرقی جمهوری اسلامی ایران دقیقاً مشرف به مثلث طلایی است (مثلث طلایی ناحیه‌ای بیابانی است که دور از دسترس دولت‌های ایران، پاکستان و افغانستان قرار دارد. این ناحیه به دلیل اینکه محل عبور سوق‌الجیشی مواد مخدر، تولید هروئین و انبار تسلیحات نظامی است به مثلث طلایی شهرت دارد). هلال طلایی شامل مناطق کوهستانی سه کشور افغانستان، پاکستان و ایران است. در سال ????، افغانستان بزرگترین تولیدکننده تریاک در جهان بود و بعد از آن میانمار، که بخشی از مثلث طلایی می‌باشد. هلال طلائی سابقه بسیار طولانی‌تر از مثلث طلایی در تولید تریاک دارد. (کریمی پور، 1379،154).
تهدیداتی چون مهاجرت‌های غیرقانونی، قاچاق مواد مخدر و تسلیحات، جنایات سازمان یافته، ورود کالاهای ممنوعه، ناامنی نواحی مرزی و حمله به پاسگاه‌های مرزبانی و غیره در کنار تحرکات قومی – مذهبی به ویژه پس از جنگ افغانستان امنیت مرزهای شرقی ایران را به مخاطره انداخته است. از این بابت نگرانی جدی وجود دارد که این گونه تحرکات قومی – مذهبی با طالبان و القاعده پیوندهایی داشته باشند و از مناسبات قومی و قبیله‌ای با بلوچ‌ها و پشتون‌های پاکستان و افغانستان تأثیر ‌پذیرند.
ناامنی‌های اخیر در مرزهای شرقی ایران ایجاب می‌کند که به مسائل و تحولات این منطقه پس از تحولات 11 سپتامبر بیشتر توجه شود.2 همانطور که مقامات ایرانی نیز بارها بر آن تأکید کرده اند امنیت افغانستان با امنیت ایران گره خورده است. امنیت در مرزهای شرقی ما به شدت با تحولات افغانستان ارتباط پیدا می‌کند. به همین سبب زمینه‌های زیادی برای همکاری‌ها در سیاست خارجی ما و افغانستان موجود است. عدم توجه به اولویت‌های موجود در مرزهای شرقی می‌تواند سبب گسترش افراط گرایی و حضور طالبان شده و فضای ما را به هم بزند و سبب گسترش القاعده و تروریسم شود. از سویی مواد مخدر می‌تواند خود تهدید مهم دیگر باشد. وامامرزهای ایران و پاکستان از جمله مرزهایی هستند که همواره مشکلات زیادی را برای مرزبانان، ساکنان مناطق مرزی و مسئولان ایجاد کرده‌اند. از این‌رو، مدیریت بهینه آنها برای به حداقل رساندن تهدیدها و خسارت و استفاده از توان‌های محیطی ضروری به نظر می‌رسد، اما برای رسیدن به این مهم، موانع بسیاری وجود دارد که شناسایی آنها کمک زیادی به مدیریت بهینه مرزها خواهد کرد. نتایج بررسی نشان داده که مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی، تاریخی و فرهنگی به همراه ویژگی‌های ساختاری مرز و مناطق مرزی، مهم‌ترین موانع فراروی ایران در راستای مدیریت بهینه مرزهای خود با پاکستان است و توسعه همه‌جانبه مناطق مرزی، تقویت کارآی نیروهای امنیتی و مدیریت ترکیبی و یکپارچه، راهکار فائق آمدن بر این موانع است (پیشگاهی فرد،1390،141).
با این اوصاف کشور ما در یکی از حساس‌ترین موقعیت‌های ژئوپلیتیکی جهان قرار گرفته، به گونه‌ای که مناطق ژئوپلیتیکی فعالی با کارکردهای گسترده و پرشمار گرداگرد آن را فرا گرفته و آن را به‌صورت کانون جاذبه دیپلماسی منطقه‌ای و جهانی درآورده است. این موقعیت نه تنها باعث تأثیرگذاری ایران بر فرآیند تحولات جهانی و منطقه‌ای می‌شود بلکه کارکرد مناطق پیرامونی نیز می‌تواند مسائل ایران را زیر سایه خود قرار دهد. از سویی موقعیت ایران در نظام جهانی و منطقه‌ای و کنش و روابط دوسویه آن با قطبهای قدرت جهانی و مناطق ژئوپلیتیکی، پیوسته مسائل نوینی می‌آفریند که مجموعاً زمینه بسیار مناسبی را برای مطالعه عوامل پویا و متحول سیاسی، با تأکید بر واقعیت‌های جغرافیایی و به‌ویژه بازنمائی پدیده‌های ژئوپلیتیک آن برای بازبینی استراتژیک و تبیین شاخصهای سیاست خارجی فراهم نموده است (پیشگاه هادیان، 18،1385). در حال حاضر به علت شرایط خاصی می توان گفت که از مرزهای شرقی مرز ایران و افغانستان از مرزهای ناآرام کشور است بدین صورت که به علت وضعیت طبیعی و جغرافیایی و همچنین اوضاع داخلی افغانستان ، افغانها به راحتی و به طور غیرمجاز در طول نوار مرزی تردد داشته و عده ای از آنان نیز در شهرها و روستاهای حاشیه مرز ساکن هستند و سکونت غیرمجاز و گسترده افغانها در حاشیه مرز علاوه بر ایجاد مسائل سیاسی و مشکلات فرهنگی ، بهداشتی و رفاهی در منطقه موجب بروز مشکلات دیگری نظیر حمل مواد مخدر و کالای قاچاق و سرقت و ناامنی شده است. دولت جمهوری اسلامی ایران با احداث جاده های مرزی و پاسگاه های انتظانی و استقرار نیروهای نظامی در حفظ و کنترل ورود کالای قاچاق و مواد مخدر و فراهم آوردن امنیت فعالیتهای چشم گیری داشته است و این به منظور اهمیت مرزهای شرقی و تاثیر آن بر ژئوپلیتیک کشور می باشد.
1-3-پرسش اصلی تحقیق:
* بی‌ثباتی و عدم وجود امنیت در همسایگان شرقی ایران موجب چه نوع تهدیدهایی برای جمهوری اسلامی ایران می‌شود؟
* تاثیر مرزهای شرقی بر ژئوپلیتیک کشور ایران به چه میزان است؟
* امنیت در مرزهای شرقی چه تاثیری در ثبات امنیت جمهوری اسلامی ایران دارد؟
* امنیت مرزهای شرقی چه تاثیری برژئوپلیتیک ایران دارد؟
* مرزهای شرقی ج.ا.ا.چه تهدیدهایی را به دنبال داشته است؟
* مرزهای شرقی چه تاثیری در توسعه سیاسی واقتصادی و امنیت ملی ایران دارد؟
1-4-فرضیه های تحقیق:
1- افزایش امنیت و ثبات در همسایگان شرقی سبب کاهش تهدیدات امنیتی و تأمین منافع ایران می‌شود.
2- مجموعه‌های امنیتی مرزهای شرقی ایران از حساسیت ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک مبسوطی برخوردارند.
3- ناهمگونی و واگرایی مرزهای شرقی ، تهدیدی بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران می شود.
4- ژئوپلیتیک کشورجمهوری اسلامی ایران در حوزه های سیاسی -امنیتی -اقتصادی و فرهنگی متاثر از امنیت مرزهای شرقی است.
1-5-روش تحقیق:
روش‌ تحقیق‌ توصیفی و تحلیلی می باشد.
1-6-زمان اجرای تحقیق:
زمان اجرای این تحقیق از بهمن 1391 لغایت شهریور 1393 می باشد.
1-7-پیشینه تحقیق:
در زمینه موضوع مورد بحث مقالات و بحث های جدی زیادی صورت گرفته است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می نمایم.
1-7-1-پیشگاهی‌فرد،(1390): تبیین موانع مدیریت بهینه مرزهای ج.ا.ایران و پاکستان،مرزهای ایران و پاکستان از جمله مرزهایی هستند که همواره مشکلات زیادی را برای مرزبانان، ساکنان مناطق مرزی و مسئولان ایجاد کرده‌اند. از این‌رو، مدیریت بهینه آنها برای به حداقل رساندن تهدیدها و خسارت و استفاده از توان‌های محیطی ضروری به نظر می‌رسد، اما برای رسیدن به این مهم، موانع بسیاری وجود دارد که شناسایی آنها کمک زیادی به مدیریت بهینه مرزها خواهد کرد. نتایج بررسی نشان داده که مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی، تاریخی و فرهنگی به همراه ویژگی‌های ساختاری مرز و مناطق مرزی، مهم‌ترین موانع فراروی ایران در راستای مدیریت بهینه مرزهای خود با پاکستان است و توسعه همه‌جانبه مناطق مرزی، تقویت کارآیی نیروهای امنیتی و مدیریت ترکیبی و یکپارچه، راهکار فائق آمدن بر این موانع است (پیشگاهی فرد،1390،141).
1-7-2-دبیری، محمدرضا(1390): بررسی حقوقی و تاریخی رودخانه هیرمند: افغانستان از ناحیه ضایعات آبی از طریق مرزهایش سالانه 75 میلیارد دلار متضرر می‌شود. مرزهای بین المللی ایران و افغانستان در بخشی از سیستان، واقع در رود هیرمنداست. این مرز سالهای زیادی است که مورد پذیرش دو همسایه قرار گرفته است؛ اما اختلافات زیادی بر سر چگونگی تقسیم آب هیرمند و دیگر حقوق مربوط به آن وجود دارد. این رودخانه از کوههای بابا در هندوکش سرچشمه گرفته و پس از طی 1100 کیلومتر به دریاچه‌ هامون در سیستان می‌ریزد. این نوشتار به بررسی تاریخی و حقوقی این رودخانه پرداخته است . ( http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/57/bodyview/11868/).
1-7-3-قلی‌زاده‌، غلامرضا؛(1389)، خانه ناامنی کجاست؟بررسی ریشه‌های تهدید در مرزهای شرقی کشور :موقعیت جغرافیایی ایران به گونه‌ای است که همیشه در دوره‌های گذشته در معرض تهاجم همسایگان خود بوده است. ایران به لحاظ جغرافیایی و ژئوپلیتیک همواره نقش مهمی را در منطقه و حتی جهان داشته است. مسلماً مرزهای کشور در این راستا اهمیتی دوچندان دارند. در این میان مرزهای شرقی ایران که بسیار طولانی هستند با موضوعاتی از قیبیل مواد مخدر، ژئوپلیتیک آب، مسائل قومی و مذهبی و حضور کشورهای بیگانه دست به گریبانند. ایران از سمت شرق با دو کشور افغانستان و پاکستان هم‌مرز است؛ کشورهایی که به دلیل دوره‌های طولانی تنش و بی‌ثباتی، نقش زیادی در ایجاد ناامنی در مناطق همجوار خود از جمله ایران دارند. از این‌رو نوشتار حاضر کوشیده تا ریشه‌های ناامنی در مرزهای شرقی ایران را مورد نقد و بررسی قرار دهد (قلی زاده،1389،65).
1-7-4-زرقانی، هادی(1387)، عوامل ژئوپلیتیکی موثر بر امنیت مرزی با تاکید بر مرز شرقی ایران و افغانستان: امنیت مرزی به معنی جلوگیری از هرگونه اعمال خلاف قانون در طول مرزهای یک کشور و قانونی کردن تردد اشخاص و حمل‌ونقل کالا و حیوانات اهلی، با رعایت ضوابط قانونی و از راه دروازه‌های مجاز مرزی است. زمینه و عوامل مختلفی از جمله ویژگی‌های طبیعی (توپوگرافی، اقلیم)، انسانی(بافت قومی و مذهبی مرزنشینان)، سیاسی(سطح و نوع روابط سیاسی دو کشور)، اقتصادی (وضعیت اقتصادی، رفاهی)، اجتماعی (سطح سواد، آگاهی و فرهنگ مرزنشینان) و غیره در بهبود و تضعیف امنیت مرز موثرند. این نوشتار برآن است تا مهم‌ترین عواملی را که در تضعیف نقش امنیتی مرز و نفوذپذیری آن دخالت داشته با توجه به نمونه مورد مطالعه مرز شرقی (استان‌های خراسان با افغانستان) مورد شناسایی، بررسی و تجزیه‌وتحلیل قرار دهد(زرقانی ،1387،167).
1-7-5-مجتهدزاده، پیروز(1377)، نگاهی به مرزهای شرقی ایران: بررسی مرزهای شرقی ایران و نقش آنها در ژئوپلیتیک کشور از دیدگاه های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است و نوار مرزی حاکم بر شرق کشور از شرایط خاص جغرافیایی و هم جواری با کشورهای پاکستان و افغانستان و امنیتی مورد توجه کشور جمهوری اسلامی ایران می باشد (مجتهدزاده، 30،1377-32).
1-7-6-رضایی ، غلامرضا(1387)،در تحقیقی با عنوان بررسی نقش واحدهای مرزی در جلوگیری از ورود مواد مخدر به کشور در سال 1385 نتیجه می گیرد که شناخت کامل از اوضاع جغرافیایی و اقلیمی مناطق مرزی یکی از عملکردهای اصلی در ماموریت های مرزبانی به شمار می رود و همین شرایط خاص جغرافیایی و هم جواری با کشور افغانستان نیز سبب شده است که کشور ایران در مسیر ترانزیت مواد مخدر قرار گیرد بنابراین مطالعه و شناخت مرزهای شرقی برای مرزبانان امری ضروری و الزامی می باشد (عبادی نژاد، 468،1389).
1-8-واژه ها و مفاهیم:
1-8-1-مرز:
مرز به پدیده ای فضایی اطلاق میشود که منعکس کننده قلمرو حاکمیت سیاسی یک دولت بوده ومطابق با قواعد خاص درمقابل حرکت انسان،انتقال کالا،و…مانع ایجاد می کند” ( آلاسدیرو درایسدل3،101،1374).
مفهومی از بیرون به درون است و خط مشخصی است که جدایی را نشان می دهد(تیلور4 ، 2000، 14).
مرزهای سیاسی مهم ترین عامل تشخیص و جدایی یک واحد سیاسی از واحدهای دیگر است و خطوط مرزی خطوطی اعتباری و قراردادی هستند که به منظور تحدید حدود یک واحد سیاسی بر روی زمین مشخص می شوند ( میرحیدر ، 1381، 161).
مرزهای سیاسی مهمترین عامل تشخیص و جدایی یک واحد متشکل سیاسی از واحد های دیگر است . در ضمن، وجود همین خطوط است که وحدت سیاسی را در یک سرزمین که ممکن است فاقد هر گونه وحدت طبیعی یا انسانی باشد ، ممکن می سازد .خطوط مرزی، خطوطی اعتباری و قرارداد ی هستند که بمنظور تحدید حدود یک واحد سیاسی بر روی زمین مشخص می شوند. بنابراین، مرزها ازبحث های اصلی و مهم جغرافیای سیاسی به شمار می روند.چنانچه منظور از واحد سیاسی حکومت باشد ، خطوطی که سرزمین یک حکومت را از حکومت همسایه جدا می کند به مرزهای بین المللی معروفند(میر حیدر ، 161،1385)
مرزهای بین المللی ، در شکل دهی مناسبات سیاسی و اقتصادی میان حکومت ها نقش برجسته ای به عهده دارند . مرزها کنش متقابل مرزنشینان را بشدت تحت تاثیر قرار می دهند . شکوفایی و زوال شهرها و حوزه نفوذ آنها در مجاورت مرز بستگی به این دارد که خط مرزی نقشهای جدیدی برای آنها پدید آورد یا برعکس ، حوزه طبیعی آنها را بر هم زند .
در میان گونه های مختلف مرز ، مرز بین المللی به این دلیل که در آن بیش از سایر گونه ها امکان بروز اختلاف و منازعه سیاسی وجود دارد از اهمیت بیشتری برخوردار است (میر حیدر ،1385، 161).
1-8-2- مرزهای شرقی:
کشور ایران از سمت شرق با کشورهای افغانستان و پاکستان هم‌مرز است. ایران با افغانستان در طول خطی از دهانهی ذوالفقار (نقطه مرزی مشترک بین ایران و افغانستان و ترکمنستان) در شمال تا کوه ملک سیاه در جنوب (نقطه مرزی با پاکستان) حد مشترک دارد. طول این خط مرزی در حدود 945 کیلومتر است.
مرزایران و پاکستان، زمانی که پاکستان ضمیمهی هند و از متصرفات انگلستان محسوب می‌شد، به دست مأموران انگلیسی تحدید و به موجب پروتکلهای 1288ق. پس از گذشتن از رودخانه ماشکید در کنار دریای عمان درجنوب تا کوه ملک سیاه (نقطه مرزی ایران و افغانستان و بلوچستان) در شمال تعیین گردید. طول خطوط مرزی ایران و پاکستان987 کیلومتر است ( فرهنگ جغرافیائی ایران ،ج ?،135).
مرز ایران و افغانستان به طول 855 کیلومتر از ملک سیاه کوه تا دهانه ذوالفقار بر روی رودخانه تجن (قسمت سفلای رود) امتداد می یابد. مرز ایران با افغانستان ??? تا ??? کیلومتر (که ??? کیلومتر آن با استان خراسان است.) ( فرهنگ جغرافیائی ایران ،ج ?،126).
1-8-3- توسعه:5
از نظر لغوی در زبان انگلیسی، به معنی بسط یافتن، درک کردن، تکامل و پیشرفت است. گرچه این واژه از قرن هشتم هجری (?? میلادی) برای توضیح برخی پدیده‏های اجتماعی بکار رفته است، لیکن استفاده وسیع از این واژه به عنوان یک چارچوب تحلیلی برای درک پیشرفت جوامع انسانی، به بعد از جنگ جهانی دوم و در دهه‏های ????-???? مربوط می‏شود. در آن موقع، این واژه مترادف با نوسازی، رشد، صنعتی شدن و برای تعبیرات و اصطلاحات مشابه به کار می‏رفت.
1-8-4- امنیت ملی:
امنیت یک مفهوم چند وجهی است و به همین جهت درباره معنای آن اختلاف نظر زبانی وجود دارد . تعاریف مندرج در فرهنگ های لغت درباره مفهوم کلی امنیت بروی امنیت احساس آزادی از ترس یا احساس ایمنی که ناظر بر امنیت مادی و روانی، تاکید دارند. بطور کلی به نظر می رسد که امنیت یک کالای جهانی است که همه اعضای جامعه سعی می کند آن را به دست بیاورند (ماندل و رابرت6 ،1374 24).
امنیت ملی در گونه‌های بسیار مختلفی تعریف شده است و هر تعریفی در واقع به بعد تازه‌ آن پرداخته است. به صورت کلی تعریف امنیت ملی متناسب به وضع نوین جهانی عبارت است از: دست‌یابی یک ملت به امکانات و توانمندی‌ها و ابزارهایی که بتواند با تمسک به آنها از تهدیدات خارجی و داخلی در امان بوده و سلطه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی بیگانه را دفع کند، از ارزشهای حیاتی خود در صلح و جنگ دفاع نماید از موجودیت کشور و تمامیت ارضی آن حفاظت کند، سیر صعودی در افزایش قدرت و توان ملی در عرصه‌های مختلف داشته باشد و در راه پیشبرد توده متوازن و پویا و تحکیم وحدت ملی و ارتقای سطح مشارکت سیاسی جامعه موفق باشد (مرادیان 1388، 18-14).
کلمه امنیت ریشه در واژه “امن” از زبان عربی دارد و به معنی در امان و آسایش بودن، مصونیت از خطر و ترس و آرامش خاطر می باشد (آیت الله زاده شیرازی ، 139،1363).
امنیت از حیث لغوی برابر نهاد Sewvity و الامن و الامان است. در زبان فارسی به ایمن شدن “در امان بودن” و “بی‌بیمی” تعریف شده است. (معین، 1375، 345) و در گذشته به همین سیاق در باره دستگاه‌های نظامی و انتظامی به کار برده می‌گردیده است (معین، 1375: 355).
در تعریف امنیت 7 می توان گفت:
“در لغت حالت فراغت از هر گونه تهدید یا حمله و یا آمادگی برای رویارویی با هر تهدید و حمله را گویند. در اصطلاح سیاسی و حقوقی به صورت امنیت فردی، امنیت اجتماعی، امنیت ملی و بین المللی به کار برده می شود. (آشوری ،1378، 38).
امنیت به معنی حراست از یک فرد، جامعه، ملت و یک کشور در برابر تهدیدهای خارجی است و نقطه مقابل “تهدید” به شمار می رود، هر کشوری که بتواند تهدیدهای بالقوه و بالفعل را از میان بردارد، به آسایش و امنیت رسیده است. “واژه ی امنیت، ابتدا در ادبیات سیاسی آمریکا شدیداً متداول شد. بعد از تغییرات مهمی که پس از جنگ جهانی دوم در سیاست بین الملل پدید آمد، باعث شد تا این مفهوم نیز هر چه بیشتر کارآیی پیدا کند.برای بررسی بیشتر مراجعه شود به:(لفلر8، ،246،1984)9.
“والترلیپمن10” محقق و نویسنده آمریکایی، نخستین کسی است که مفهوم امنیت ملی را به روشنی تعریف کرد: “یک ملت وقتی دارای امنیت است که در صورت اجتناب از جنگ بتواند ارزش های اساسی خود را حفظ کند و در صورت اقدام به جنگ، بتواند آن را به پیش ببرد نکته ای که در اینجا لازم به یادآوری است، مفهوم امنیت می باشد. “آنچه که امروز در مباحث سیاسی، خصوصاً در مباحث سیاست خارجی، بیشتر مورد توجه قرار می گیرد مفهوم امنیت ملی11 است نه فقط “امنیت” تنها. امنیت ملی از مفاهیمی است که عمر چندانی در مباحث سیاسی ندارد. ریشه آن به انقلاب کبیر فرانسه برمی گردد؛ زمانی که برای اولین بار واژه هایی چون “ملی” و “ملیت”، خلق شد و دارای تعاریف و محدوده های خاصی گشتند.” و یا به عبارت دیگر ،امنیت عبارت است از : دستیابی به شرایطی که به یک کشور امکان می دهد تا از تهدیدهای بالقوه ویا بالفعل خارجی و نفوذ سیاسی و اقتصادی بیگانه در امان باشد ودرراه پیشبرد امر توسعه اقتصادی- اجتماعی و انسانی و تامین و حدت و موجودیت کشور و رفاه عامه، فارغ از مداخله بیگانه گام بردارد (مینایی،66،1381).
فصل دوم
مبانی تئوری (نظری)

2-1-مقدمه
در دنیای کنونی حفاظت از مرزها از مهمترین مسائل یک کشور محسوب می شود که امنیت در مرزها امنیت در داخل را نیز میسر می سازد کشوری که بتواند مرزهای خود را کنترل نماید و احاطه کامل بر مرزهای خود داشته باشد کشور موفقی خواهد بود. ایران با توجه به داشتن مرزهای وسیع با کشورهای زیادی از طریق مرزهای زمینی ارتباط دارد که از ویژگی بارز کشور ایران است و این ویژگی بسیار حساس و مهم بوده و کشور ما را بیشتر با تهدیدات خارجی مواجه ساخته است.کشور ایران مثل سایر کشورها در این راستا، برای دستیابی به منافع خود در عرصههای بین المللی نیازمند بازگشایی مرزهای خود برای بهره گیری از فرصتهای جدید هستند. از سوی دیگر در کنار این منافع و فرصتها، مسائل و چالش هایی نیز وجود دارد که بصورتهای مختلف کشورها را تحت تأثیر قرار داده و نظم و امنیت در درون کشور را با مشکل مواجه میسازد. در این بین کشورها باید بتوانند مرزهای خود در عرصه های مختلف فضای عینی، فضای سایبری و هویتی (ادراکی) را تا حدی باز کنند تا منافع و فرصت های آن سوی مرز را کسب کرده و تا حدی مرزهای خود را بسته نگه دارند که ناامنیها و چالشهای فراسوی مرزها زمینه بینظمی و ناامنی را در درون کشور و جامعه به وجود نیاورند که این امر از طریق مدیریت مرزها امکانپذیر است. لذا چگونگی مدیریت مرزها در عرصههای مختلف عینی، سایبری و هویتی و رابطه آن با نظم و امنیت در درون کشور از مهمترین مسائل در جوامع کنونی است. لذا بحث امنیت و مرزها از مسائل بسیار مهم در این مقوله به نظر می رسد (منبع از نگارنده)
2-2-مبنای نظریه امنیت ملی
مفهوم “امنیت ملی” در بستر تاریخی خاص مطرح گردید. با پیدایش دولتهای ملی در قرن 17 و توجه آنها به بقای خود، “امنیت ملی” اهمیت بیشتری پیداکرد و تبدیل به بخش مهمی از فلسفه وجودی و حیات دولت شد. مفهوم امنیت ملی با قرار گرفتن در چنین جایگاهی در ارتباط با برداشت رئالیستها از منافع ملی مطرح شده است که منافع ملی را بر اساس قدرت تعریف می کنند و آن را مترادف با امنیت ملی می دانند و تأیید می کنند که صرفاً قدرت می تواند تأمین کننده منافع ملی باشد در این دیدگاه امنیت ملی معنایی مترادف با قدرت ملی پیدا می کند. (سیف زاده، 1370: 107)
بطور کلی امنیت ملی از دیدگاه رئالیستها مبنی بر مفروضات این مکتب در مورد سرشت قدرت طلب و آزمند بشر، ماهیت هرج و مرج گونه نظام بین الملل، اولویت منافع ملی، تعارض منافع و امنیت کشورها با یکدیگر ودر نتیجه حاکمیت بازی حاصل جمع صفر در سیاست بین الملل می باشد. بر این مبنا امنیت ملی هدف اولیه سیاست خارجی است.
2-3-عوامل تهدید کننده امنیت ملی:

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید